Voor onze studiereis hebben we gekozen voor Schotland, en in het bijzonder Glasgow, vanwege de unieke uitdagingen en oplossingen die het land biedt op het gebied van onderwijskansen voor leerlingen uit lagere sociaaleconomische milieus. In Glasgow, een stad met een diverse sociaaleconomische structuur, komen de effecten van ongelijkheid op onderwijs duidelijk naar voren. Dit biedt ons de kans om te onderzoeken welke barrières deze leerlingen ervaren en hoe bestaande initiatieven bijdragen aan kansengelijkheid.
In de hedendaagse kennismaatschappij staat onderwijs centraal in het bevorderen van gelijke kansen, sociale cohesie en duurzame economische ontwikkeling. Toch blijkt wereldwijd dat het onderwijsstelsel ongelijkheid niet alleen reproduceert, maar soms zelfs vergroot (OECD, 2023). In Nederland en andere Europese landen blijft de sociaaleconomische achtergrond een sterke voorspeller van onderwijssucces (Inspectie van het Onderwijs, 2023). De vraag hoe scholen kunnen bijdragen aan een rechtvaardiger en inclusiever onderwijssysteem is daarmee actueler en urgenter dan ooit.
Tijdens de studiereis naar Glasgow onderzoeken wij hoe inclusief onderwijs en kansengelijkheid in Schotland vorm krijgen. Schotland geldt internationaal als voorbeeld van een land dat een sterke koppeling maakt tussen pedagogische idealen, sociaal beleid en onderwijspraktijk. Tegelijkertijd worstelen Schotse scholen, net als de Nederlandse scholen, met structurele ongelijkheden en stijgende werkdruk (Hulme et al., 2025).
Relevantie en probleemstelling
De Master Leren en Innoveren richt zich op onderwijsprofessionals die in hun eigen organisatie verandering en innovatie willen aansturen. Binnen deze context is inclusief onderwijs niet alleen een moreel of sociaal vraagstuk, maar ook een vraagstuk van leiderschap en innovatievermogen. Leraren en schoolleiders in het VO en MBO worden dagelijks geconfronteerd met toenemende diversiteit in hun klassen, uiteenlopende ondersteuningsbehoeften en maatschappelijke druk om ieder kind gelijke kansen te bieden.
Hoewel beleidsdocumenten in Nederland, zoals het Beleidskader Inclusief Onderwijs (Rijksoverheid, 2024), duidelijke ambities formuleren, blijkt de vertaalslag naar de praktijk lastig. Het aantal leerlingen in het speciaal (basis)onderwijs groeit nog steeds, en samenwerkingsverbanden verschillen sterk in hun mate van inclusie (de Boer & Tenback, 2024). In het MBO spelen bovendien factoren als vroege schooluitval, motivatie en sociaal-emotionele problematiek een rol in kansengelijkheid (ResearchNed, 2023).
Vanuit dit perspectief biedt het Schotse beleid een interessante vergelijking. Schotland benoemd inclusie als kernwaarde van het hele onderwijssysteem: niet alleen als zorgvraag, maar als uitgangspunt van kwaliteitsvol onderwijs.
Zowel Nederland als Schotland erkennen onderwijs als sleutel tot maatschappelijke participatie. Toch blijven onderwijsachterstanden bestaan, vooral onder leerlingen uit lagere sociaaleconomische milieus (Inspectie van het Onderwijs, 2023). In Glasgow leeft circa een kwart van de gezinnen met kinderen in armoede (Scottish Government, 2023).
Voor studenten en onderwijsprofessionals binnen het VO en MBO is het relevant te onderzoeken hoe Glasgow deze ongelijkheid tracht te verkleinen. Dit onderzoek heeft een vergelijkend karakter: door Schotland te bestuderen kunnen inzichten worden opgedaan over structurele en culturele condities die ook in Nederland kansengelijkheid kunnen bevorderen.
De probleemstelling luidt:
Hoe kunnen inzichten uit het Schotse onderwijsbeleid en de Glasgowse praktijk bijdragen aan het versterken van inclusief onderwijs en kansengelijkheid in het Nederlandse VO en MBO?
…